Groundhopping > Duitsland

Die Verwandlung - 45 Jahre 2. Bundesliga

(1/4) > >>

hgrm:
Die Verwandlung, De Gedaanteverwisseling, is de titel van één van de bekendste werken van Kafka. In dit boek beschrijft de schrijver uit Praag het verhaal van een man die 's ochtends opeens als reuzeninsect wakker wordt. Met voetbal heeft dat allemaal weinig te maken, behalve dat de 2. Bundesliga in de 45 jaar die het bestaat ook een ware gedaanteverwisseling heeft doorgemaakt. Niet zo abrupt als in het boek van Kafka, maar nauwelijks minder fundamenteel.

Zoals wellicht bekend heeft Duitsland geen lange traditie van een landelijke competitie. Waar landen als Engeland (1888), Oostenrijk (1911), Zweden (1924), Italië (1929), Spanje (1929) Frankrijk (1932) al voor de Tweede Wereldoorlog een landelijke competitie hadden, duurde het in Duitsland tot 1963 voordat de Bundesliga van start ging. Onder de Bundesliga bleef de oude structuur bestaan: vijf Regionalligen (voorheen Oberligen) waarvan de winnaars en nummers twee in poules de om twee promotieplaatsen naar de Bundesliga speelden.

Dit systeem was niet tevredenstellend. Niet voor de degradanten uit de Bundesliga, die qua niveau en publieke belangstelling erg ver terug vielen, niet voor de promovendi naar de Bundesliga, waarvoor de stap in niveau wel erg groot was en niet voor de deelnemers aan de Regionalliga die te kampen hadden met grote niveauverschillen binnen de competitie: alles van clubs met Bundesliga-ambitie tot kleine dorpsclubs.

Om hier aan tegemoet te komen, werd in 1974 gestart met de 2. Bundesliga. Het seizoen 2018/19 is derhalve het 45ste. In de 44 tot nu toe gespeelde seizoenen is de 2. Bundesliga veranderd van een brug tussen de profs en de (semi-)amateurs tot een florerende profdivisie die niet onder doet voor veel competities op het hoogste niveau. Zowel qua voetbal, qua toeschouwers als financieel. Met een gemiddelde van 17,5 duizend hoeft het alleen de Bundesliga, Premiership, Primera Division, Serie A, Ligue 1, Eredivisie en de Engelse Championship voor zich te dulden.

Het is de bedoeling dat hieronder de Werdegang van de 2. Bundesliga kort wordt beschreven. Daarna komen de clubs langs. En dan juist de clubs die degradatie uit de 2. Bundesliga nooit meer te boven zijn gekomen.

hgrm:
Het begin - van 83 naar 40

In het laatste seizoen van de Regionalliga, 1973/64 als tweede niveau telden de vijf afdelingen samen 83 clubs. Het seizoen erop zou de 2. Bundesliga met 40 teams (twee keer 20) van start gaan. Dat betekende dus meer dan een halvering van het aantal clubs. Om dit in goede banen te leiden, had de DFB een systeem bedacht waarbij werd gekeken naar de eindstanden van de afgelopen vijf seizoenen: hoe hoger de club was geëindigd, hoe meer punten dat opleverde. Recente seizoenen telden zwaarder dan eerdere seizoenen.
Op grond van deze ranglijst, de Fünfjahreswertung, werd bepaald wie er in de 2. Bundesliga terecht kwamen. De ranglijst werd per afdeling opgemaakt.


* De twee degradanten uit de Bundesliga.
* De acht deelnemers aan de promotiepoules die niet naar de Bundesliga waren gepromoveerd. Aan de promotiepoules mochten de vijf kampioenen en de vijf per afdeling (daarna) als hoogst geëindigde clubs in de Fünfjahreswertung
* Nog een aantal clubs uit de Fünfjahrerswertung, waarbij het aantal afhankelijk was van de afdeling: Berlijn: 0, Noord: 5, West: 9, Zuidwest: 5, Zuid: 11
Verder gold er dat clubs in 1973/74 deel moesten uitmaken van de Regionalliga en niet op een degradatieplaats geëindigd mochten zijn en dat ze moesten voldoen aan licentievoorwaarden.

De verschillende aantallen werden gemotiveerd door de relatieve grootte van de regio's. Hierdoor kon het voorkomen dat de nummer 3 van Berlijn niet naar de 2. Bundesliga ging terwijl er uit Zuid maar 5 van de 18 clubs niet promoveerden.

In tegenstelling tot de vorming van de Bundesliga, die gepaard ging met het nodige politieke gekonkel, werd het kwalificatieproces vrij geruisloos door iedereen geaccepteerd.

De 40 clubs die het redden, werden verdeeld in twee poules: Noord en Zuid. Het voert wat te ver om alle 40 clubs op te sommen, maar toch een aantal namen om aan te geven dat de 2. Bundesliga goed bezet was: de huidige Bundesligisten Hannover 96, Borussia Dortmund, Wolfsburg, 1. FC Nürnberg, FSV Mainz en Augsburg waren er allemaal bij in het eerste jaar. Daarnaast natuurlijk ook een aantal clubs die nu diep zijn weggezakt zoals 1.FC Mülheim-Styrum,  HSV Barmbeck-Uhlenhorst, VfR Heilbronn en VfR Mannheim.

Met de start van de nieuwe competitie veranderde ook de promotieregeling naar de Bundesliga: vanaf 1974/75 degradeerden er drie clubs rechtstreeks naar de 2. Bundesliga. De twee kampioenen en de winnaar van promotiewedstrijden tussen de nummers twee van de 2. Bundesliga promoveerden.

De structuur onder de 2. Bundesliga was nog niet helemaal uitgekristalliseerd. De vijf Regionalligen, die het tweede niveau vormden, werden opgeheven zodat de hoogste niveaus van de verschillende Landesverbände gezamenlijk het 3e niveau gingen vormen. In die tijd (nog zonder de ex-DDR) waren er 17 van die Landesverbände die dus allemaal een eigen piramide hadden. Alleen in het noorden werkten vier regio's samen (Hamburg, Bremen, Niedersachsen, Schleswig-Holstein) in een gezamenlijke Oberliga, de facto de voortzetting van de oude Regionalliga Nord.

Om een kort verhaal lang te maken: met 8 beschikbare plaatsen (4 degradanten uit elke 2. Bundesliga-poule) voor 15 gegadigden (14 kampioenen van niveau-3-competities + de nummer 2 van de Oberliga Nord) was er nog steeds een promotiecompetitie nodig, iets wat tot en met de invoering van de nieuwe Regionalliga in 1994 zou zou blijven. Overigens promoveerden de kampioenen uit Hessen en Bayern wel rechtstreeks, vanwege de grootte van de regio.

hgrm:
De zweigleisige 2. Bundesliga

Waarschijnlijk was in 1974 de stap naar één 2. Bundesliga van 20 ploegen te groot, maar de zweigleisige 2. Bundesliga was ook nog niet optimaal. Nog steeds was het verschil in niveau tussen de top en de staart erg groot. Bovendien zorgde het grote aantal competities op het derde niveau ervoor dat het voor clubs uit wat zwakker bezette competities door de opzet van het systeem zomaar in de 2. Bundesliga terecht konden komen.

Om een voorbeeld te geven: het Bondsland Baden-Württemberg was verdeeld in maar liefst vier bonden: Nordbaden, Nordwürttemberg, Schwarzwald-Bodensee en Südbaden. In een promotieronde speelden de kampioenen van deze competities om één plaats in de 2. Bundesliga. Hierdoor kon het in 1975/76 gebeuren dat dorpsclub Schwenningen ten koste van Villingen, Ludwigsburg en VfR Mannheim promoveerde terwijl ex-Bundesligist Borussia Neunkirchen in de veel sterkere Südwest-groep met lege handen bleef staan. Ook was het in het noorden, met maar zes gegadigden, veel gemakkelijker te promoveren dan in het zuiden, met 9 gegadigden.

Dankzij een reorganisatie op het 3e niveau in 1979 werd er wel vooruitgang geboekt. In de rest van het land werd het voorbeeld van de Oberliga Nord gevolgd en werden competities samengevoegd:
De vier competities in Baden-Württemberg vormden de Oberliga Baden-Württemberg, boven de twee Verbandsligen in Westfalen werd een nieuwe Oberliga Westfalen ingesteld en de Amateurligen Saarland, Rheinland en Südwest werden op het 3e niveau vervangen door de Oberliga Südwest. Samen met de al bestaande Oberliga Nord, Oberliga Nordrhein, Oberliga Hessen, Oberliga Bayern en Oberliga Berlin kwam het aantal competities op het derde niveau op precies acht.

Kat in het bakkie, zou je denken. Maar waarom makkelijk doen als het moeilijk kan? De Oberliga Berlin werd te klein bevonden om een vaste promovendus te leveren, dus de achtste promovendus werd bepaald door een promotiewedstrijden tussen de Berlijnse kampioen en de nummer twee uit Noord. Dat dit niet geheel ten onrechte was, blijkt uit het feit dat de nummer Berlijnse kampioen in de twee jaar dat dit systeem van kracht was, beide keren aan het kortste eind trok.


Dankzij de veelheid aan competities en de niet al te consequente promotieregelingen, hebben enkele inmiddels al lang vergeten clubs hun seasons in the sun in de 2. Bundesliga gehad. Behalve het al genoemde Schwenningen bijvoorbeeld ook Eintracht Bad Kreuznach, KSV Baunatal, Rot-Weiss Lüdenscheid, VfL OLI Bürstadt en DSC Wanne-Eickel. Op z'n laatst bij de invoering van de eingleisige 2. Bundesliga in 1981 waren deze clubs weer verdwenen.

hgrm:
De eingleisige 2. Bundesliga: van 40 naar 20

Na de hervorming op het 3e niveau die leidde tot acht Oberligen was de tijd rijp om de 2. Bundesliga in te krimpen zodat het gemiddelde niveau omhoog zou gaan. Wat waarschijnlijk ook meespeelde was dat het in de tijd waarin het voetbal steeds professioneler werd, voor kleine clubs steeds moeilijker werd om zich op landelijk niveau staande te houden. In 1981 was het zo ver: de twee 2. Bundesliga's werden vervangen door één competitie van 20 clubs. Oftewel een inkrimping met de helft.

Het seizoen 1980/81 werd dus weer een zenuwachtig kwalificatieseizoen. Om de inkrimping te halen, werd allereerst besloten dat er vanuit de Oberliga niemand zou promoveren. Omdat er wel 20 clubs verdeeld over acht Oberligen bij kwamen, was er wel versterkte degradatie.

In de 2. Bundesliga zelf moest de helft van de clubs degraderen. Hierbij werd in eerste instantie gekeken of er was voldaan aan strengere voorwaarden voor wat betreft het stadion: clubs met een stadioncapaciteit van minder dan 15000 en clubs zonder lichtinstallatie kwamen niet in aanmerking. Daarna kwamen de sportieve prestaties. Opnieuw werd er per poule een ranglijst over meerdere seizoenen gemaakt, dit keer over drie seizoenen.

Geplaatst voor de nieuwe 2. Bundesliga waren:


* De drie degradanten uit de Bundesliga.
* De nummers 1 t/m 4 van Noord en Zuid, voor zover ze niet promoveerden.
* De zes beste clubs uit de driejaarlijkse ranglijst van Noord en Zuid die niet bij de eerste vier geëindigd waren.
In Noord ging dit allemaal heel netjes: de nummers 1 t/m 10 bleven in de 2. Bundesliga (of promoveerden), in Zuid niet: zo viste nummer vijf Ulm achter het net, terwijl nummer 14, Fürth, het dankzij een vierde en een zevende plaats in de seizoenen ervoor wel redde.

Enkele grote clubs misten de boot, zoals Saarbrücken en Borussia Neunkirchen in Zuid, en Preussen Münster en RW Oberhausen in Noord. Aan de andere kant kwamen er ook wel wat verrassende clubs in de nieuwe competitie terecht, zoals Union Solingen en Bayreuth.

De promotie/degradatieregeling met de Bundesliga werd ook aangepast. Vanaf 1982 promoveerden de kampioen en de nummer twee rechtstreeks en speelde de nummer drie promotiewedstrijden met de nummer 16 uit de Bundesliga. Van de 9 keer (1982 t/m 1990) wist de nummer drie slechts twee maal te promoveren.

Het aantal degradanten naar de Oberliga verminderde van acht naar vier, zodat er opnieuw promotiepoules nodig waren. De eerste namen de acht kampioenen van de Oberliga hier aan deel, daarna ook de nummer twee van de Oberliga Nord.

Ondanks dat het voor kleine clubs weer moeilijker werd om te promoveren; een kampioenschap in de Oberliga was niet meer voldoende, lukte het toch enkele dorpsclubs om op het tweede niveau terecht te komen. In het eerste jaar waren het er meteen twee: BV Lüttringhausen (het latere FC Remscheid) en TuS Schloss Neuhaus (het latere SC Paderborn). Andere kleine clubs die het redden, waren bijvoorbeeld SC Charlottenburg, Viktoria Aschaffenburg (twee keer zelfs), FSV Salmrohr, TSV Havelse en de beroemdste van allemaal: SV Meppen.

hgrm:
De gevolgen van die Wende

In november 1989 gebeurde wat de meeste mensen sinds (op z'n laatst) 1961 voor onmogelijk hadden gehouden. Of het gepland was of dat het een verspreking was, zullen we waarschijnlijk nooit weten, maar toen DDR-bons Günter Schabowski in een persconferentie verkondigde dat de grens 'ab sofort' open was, was het lot van de DDR bezegeld. Binnen een jaar was de heilstaat van boeren en arbeiders opgegaan in de Bondsrepubliek. Er kwamen in één keer ruim 15 miljoen mensen, vijf deelstaten en een complete voetbalpiramide bij.

Het seizoen 1990/91 begon nog (net) als DDR-competitie en werd ook normaal ten einde gespeeld. Maar daarna was het schluss: de Oost-Duitse piramide werd in de West-Duitse geïntegreerd.

De opzet was als volgt:


* De kampioen en de nummer twee werden in de Bundesliga geplaatst
* De nummers 3 t/m 6 werden in de 2. Bundesliga geplaatst
* De nummers 7 t/m 12 speelden samen met de kampioenen van het tweede niveau een play-off voor 2 plaatsen in de 2. Bundesliga. De zes verliezers degradeerden naar de Oberliga
* De nummers 13 en 14 degradeerden rechtstreeks naar de Oberliga.
Voor de competities betekende dit nogal wat. De Bundesliga werd voor één jaar uitgebreid naar 20 ploegen. Om in de 2. Bundesliga plaats te maken voor zes extra ploegen, werd de promotieregeling vanuit de Oberliga 1990/91 versoberd: niet de nummers één en twee van beide poules, maar alleen de poulewinnaars promoveerden. Desondanks startte de 2. Bundesliga in 1991/92 met 24 ploegen. In Engeland zouden ze daar niet van opkijken, in Duitsland wel.

Tenslotte nam ook het aantal Oberligen toe van acht naar tien: in het Oosten kwamen er drie bij (Nordost-Nord, -Mitte en -Süd) terwijl de Oberliga Berlin verdween en in de Nordost-Oberliga werd geïntegreerd.


Voor de tweede Bundesliga koos men voor een originele oplossing om 24 clubs kwijt te kunnen. Voor het eerst sinds 1979/80 werd er weer een splitsing gemaakt tussen Noord en Zuid. In beide afdelingen van 12 clubs werd eerst een hele competitie gespeeld (22 wedstrijden) waarna de nummers 1 t/m 6 voor promotie naar de Bundesliga gingen spelen en de nummers 7 t/m 12 voor lijfsbehoud. Hierdoor kwam het totaal uit op 32 wedstrijden.

De eerste 'klus' was om de Bundesliga weer op 18 clubs te krijgen. Om dit voor elkaar te krijgen, degradeerden er vier clubs terwijl er maar twee promoveerden. De 2. Bundesliga bleef op 24 clubs, zodat er twee clubs meer uit de 2. Bundesliga moesten degraderen dan dat er uit de Oberliga zouden promoveren. Dit werd bereikt doordat de laatste twee uit Noord en Zuid rechtstreeks degradeerden. De twee nummers 10 speelden samen met de 10 kampioenen van de Oberliga en de nummer 2 van de Oberliga Nord in vier poules om vier plaatsen.

Vooral de Oost-Duitse clubs hadden het moeilijk. Ze waren niet gewend aan de gang van zaken in de kapitalistische voetbalwereld en werden voor een appel en een ei leeggekocht door West-clubs. Van de vijf degradanten kwamen er drie uit de voormalige DDR. Een ander slachtoffer was BW 90 Berlin. Deze West-Berlijnse club, die niet zo lang geleden nog een jaar in de Bundesliga speelde, kreeg geen licentie en ging kort erna failliet.


Het tweede jaar met 24 clubs zag er heel anders uit. De DFB nam twee beslissingen die ik tot op de dag van vandaag niet begrijp. Ten eerste werd de Noord/Zuid-verdeling weer opgeheven en werd er een mega-seizoen van 46 speeldagen gespeeld. Ten tweede werd besloten dat 2. Bundesliga in twee jaar moest worden ingekromen naar 18 clubs, in plaats van 20 zoals sinds 1974 gebruikelijk was. Het gevolg was dat er in 1992/93 zeven clubs moesten degraderen en in 1993/94 vijf. Er promoveerden steeds 3 clubs uit de Oberliga.

Het wonderbaarlijke is dat de promovendi in 1993 helemaal niet kansloos waren, ondanks de zeven degradatieplaatsen. Wuppertal en Wolfsburg haalden de middenmoot, Unterhaching kwam slechts één punt tekort voor lijfsbehoud. Het grootste slachtoffer was Fortuna Düsseldorf. De degradant uit de Bundesliga degradeerde meteen naar de Oberliga.

Een jaar later waren twee van de drie nieuwelingen wel het haasje: Tennis Borussia Berlin (West Berlijn) werd troosteloos laatste terwijl RW Essen zelfs uit de stand werd geschrapt wegens malversaties. De derde promovendus deed het beter. 1860 München werd derde en promoveerde meteen naar de Bundesliga. Dit fenomeen, de Durchmarsch, komen we in de jaren 90 nog wel vaker tegen. Overigens gaf de derde plaats vanaf 1993 direct recht op promotie.
 

Navigatie

[0] Berichtenindex

[#] Volgende pagina

Naar de volledige versie